Konut, taşıt ya da ihtiyaç kredisi başvurusunda bankanın baktığı ilk göstergelerden biri kredi notunuzdur. Bu not, geçmiş ödeme davranışınıza bakarak önümüzdeki bir yıl içinde borcunuzu ödeme olasılığınızı tahmin eder. Notun nasıl oluştuğunu bilmek, başvuru öncesinde hangi alışkanlığınızı düzeltmeniz gerektiğini de gösterir.
Bu yazıda kredi notunun kim tarafından hesaplandığını, hangi dört faktörün notu hangi ağırlıkla belirlediğini, notu düşüren ve yükselten davranışları ve notunuzu nereden sorgulayacağınızı bulacaksınız.
Kredi Notu Nedir ve Kim Hesaplar?
Kredi notu, Kredi Kayıt Bürosu tarafından hesaplanan ve kişinin gelecek 12 aydaki borç ödeme olasılığını tahmin eden sayısal bir göstergedir. Kredi Kayıt Bürosu 1995 yılında dokuz bankanın ortaklığıyla kurulmuş, Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu denetimindeki bir kuruluştur. Tüketiciye yönelik markası Findeks adıyla faaliyet gösterir.
Not, 0 ile 1900 arasında bir puanla ifade edilir ve puan aralığına göre bir risk grubuna karşılık gelir. Yasal dayanağı 5411 sayılı Bankacılık Kanunu'na 6111 sayılı Kanunla eklenen hükümlerdir.
| Risk Grubu | Puan Aralığı |
|---|---|
| Kritik | 0 ile 969 |
| Gelişime Açık | 970 ile 1.149 |
| Dengeli | 1.150 ile 1.469 |
| Güvenli | 1.470 ile 1.719 |
| Prestijli | 1.720 ile 1.900 |
Kredi Notunu Hangi Faktörler Belirler?
Kredi Kayıt Bürosu, notu dört bileşenden hesapladığını ve her bileşenin ağırlığını açıkça yayımlamaktadır. En belirleyici kalem, toplamın yaklaşık yarısını oluşturan ödeme alışkanlıklarıdır.
| Faktör | Ağırlık | Ne Anlama Gelir? |
|---|---|---|
| Kredili ürün ödeme alışkanlıkları | Yüzde 45 | Taksit ve kredi kartı ödemelerinin zamanında yapılması notu yükseltir, geciken ödemeler düşürür. |
| Mevcut hesap ve borç durumu | Yüzde 32 | Kapanmış krediler, teminatlı ve teminatsız borç bakiyeleri ile kredi limitleri değerlendirilir. |
| Kredi kullanım yoğunluğu | Yüzde 18 | Düzenli ödeme geçmişi olup krediyi kullanan kişiler, krediyi hiç kullanmayanlara göre daha yüksek puan alabilir. |
| Yeni kredili ürün açılışları | Yüzde 5 | Ödeme performansı henüz oluşmamış yeni krediler riski artırır. |
Kredi Kayıt Bürosu, kredi başvurusunun bu bileşenler arasında yer almadığını belirtmektedir. Reddedilen bir başvuru notu doğrudan düşürmez ve kredi notunu sorgulamak notu etkilemez. Buna karşılık kısa sürede yapılan çok sayıda başvuru bankalar tarafından ayrıca değerlendirilebilir.
Kredi Notunu Düşüren Davranışlar
Notu aşağı çeken davranışların büyük bölümü ödeme disiplinine ilişkindir. Kredi Kayıt Bürosu, gecikmiş ve eksik ödemeleri en büyük olumsuz etken olarak tanımlamaktadır.
- Taksit ve kredi kartı ödemelerini geciktirmek veya eksik ödemek
- Son ödeme tarihlerini kaçırmak
- Kredi kartı limitinin büyük bölümünü sürekli kullanmak
- Taşınan toplam borç seviyesini yüksek tutmak
- Kısa aralıklarla sık sık yeni kredili ürün açtırmak
Kredi Notunu Yükseltmek İçin Ne Yapılabilir?
Notun yükselmesi tek bir işlemle olmaz; ödeme geçmişinin zaman içinde düzelmesiyle gerçekleşir. Aşağıdaki davranışlar Kredi Kayıt Bürosu tarafından önerilmektedir.
- Tüm kredi ve kredi kartı borçlarını düzenli ve zamanında ödemek
- Kredi kullanımını makul seviyede tutmak, limiti sonuna kadar zorlamamak
- Kısa vadeli kredileri tercih etmek
- Gereksiz yeni kredili ürün açılışlarından kaçınmak
Bir ödemenin nota yansıması anlık değildir. Bankalar veriyi farklı döngülerde bildirir; bazıları günlük, bazıları aylık. Yeni bilgilerin rapora yansıması iki günü bulabilir, bu nedenle işlem sonrası hemen sorgulama yapmak sonucu göstermez.
Kredi Notu Nereden Sorgulanır?
Kredi notunuzu Findeks internet sitesi ve mobil uygulaması üzerinden, bankaların dijital kanallarından ya da SMS ile sorgulayabilirsiniz. SMS yöntemi için T.C. kimlik numaranızı ve doğum tarihinizi yazıp 1122 numarasına göndermeniz yeterlidir.
Sorgulama ücretlidir ve tek seferlik kredi notu ile detaylı risk raporu ayrı fiyatlanır. Kredi Kayıt Bürosu zaman zaman ücretsiz sorgulama kampanyaları yürütmektedir; güncel koşulları işlem öncesinde kontrol etmenizi öneririz. Mevzuattan doğan, herkes için geçerli bir ücretsiz sorgulama hakkı bulunmamaktadır.
Kredi Notu ile Risk Raporu Arasındaki Fark
İkisi farklı belgelerdir. Kredi notu tek bir puandır ve geleceğe yönelik bir tahmin sunar. Risk raporu ise geçmişin dökümüdür ve puanın neden o seviyede olduğunu gösterir.
| Ölçüt | Kredi Notu | Risk Raporu |
|---|---|---|
| İçerik | Tek sayısal puan ve risk grubu | Kredi, kredi kartı ve kredili mevduat hesaplarının detaylı dökümü |
| Baktığı dönem | Gelecek 12 ay tahmini | Son 10 yıllık kredili ürün verisi |
| Kullanım amacı | Genel risk seviyesini görmek | Gecikme, kanuni takip ve limit detaylarını incelemek |
Kredi Alırken Güvenceyi de Planlayın
Kredi notunuz başvurunun onaylanmasını kolaylaştırır, ancak kredi süresince yaşanabilecek riskleri karşılamaz. Uzun vadeli bir konut kredisinde vefat veya maluliyet halinde kalan borcun aileye yük olmaması için azalan bakiyeli uzun süreli hayat sigortası düzenlenebilir; bu üründe teminat tutarı kredi bakiyesiyle birlikte azalır. Konut kredisi kullanıyorsanız DASK poliçesi zaten zorunludur, ancak deprem dışındaki riskler için konut sigortası teminatlarını da değerlendirmenizi öneririz.
İnci Sigorta'nın deneyimli ekibi, kredi süreciyle birlikte hangi güvencelere ihtiyacınız olduğunu birlikte gözden geçirir. İhtiyacınıza uygun çözümü konuşmak için sigorta teklifi alın.
Kaynaklar
- Bireysel Kredi Notu ve Findeks Kredi Notu ürün sayfaları, Kredi Kayıt Bürosu (kkb.com.tr)
- Findeks Kredi Notu, Risk Raporu ve Findeks Akademi içerikleri, Findeks (findeks.com)
- 5411 sayılı Bankacılık Kanunu, T.C. Mevzuat Bilgi Sistemi (mevzuat.gov.tr)
- Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu düzenlemeleri (bddk.org.tr)
