Türkiye'de sürücü belgeleri 17 sınıfa ayrılır: M, A1, A2, A, B1, B, BE, C1, C1E, C, CE, D1, D1E, D, DE, F ve G. Hangi aracı kullanabileceğinizi belgenizdeki sınıf belirler; sınıflar aracın türüne, azami yüklü ağırlığına, oturma yeri sayısına ve motosikletlerde motor gücüne göre ayrılır. Örneğin B sınıfı belgeyle otomobil ve kamyonet, D sınıfıyla otobüs, CE sınıfıyla römorklu kamyon kullanılır. Belgenizin kapsamadığı bir araçla kaza yapmanız trafik cezasının yanında sigorta açısından da sonuç doğurur.
Sürücü Belgesi Sınıfı Ne Anlatır?
Sürücü belgesi sınıfı, belge sahibinin trafikte kullanmaya yetkili olduğu araç grubunu gösterir. Sınıflar, yaş ve deneyim şartları 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanununun verdiği yetkiyle Karayolları Trafik Yönetmeliğinde düzenlenir; 1 Ocak 2016'dan bu yana yeni tip belgeler ve bu yazıda anlatılan sınıf sistemi kullanılır.
Bir sınıf, kendisinden daha hafif ya da daha küçük bazı araç gruplarını da kapsar. Bu nedenle sınıf bilgisini okurken yalnızca belgede yazan harfe değil, o harfin kapsadığı diğer sınıflara da bakmanız gerekir.
Ehliyet Sınıfları Hangi Araçları Kapsar?
Her ehliyet sınıfı belirli bir araç türünü ve o araç için aranan asgari yaşı tanımlar. Tablo, Karayolları Trafik Yönetmeliğindeki ve Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğünün sürücü belgesi talimatındaki sınıf tanımlarını ve yaş şartlarını özetler.
| Sınıf | Kullanılabilen araç | Asgari yaş |
|---|---|---|
| M | Motorlu bisiklet (moped): azami hızı saatte 45 km, içten yanmalı motorlularda silindir hacmi 50 cm³ geçmeyen iki, üç ve dört tekerlekli araçlar | 16 |
| A1 | Silindir hacmi 125 cm³, gücü 11 kW geçmeyen motosikletler; gücü 15 kW geçmeyen üç tekerlekli motosikletler | 16 |
| A2 | Gücü 35 kW geçmeyen motosikletler | 18 |
| A | Güç sınırı olmayan iki tekerlekli motosikletler; gücü 15 kW aşan üç tekerlekli motosikletler | 20 (üç tekerlekli için 21) |
| B1 | Net motor gücü 15 kW geçmeyen dört tekerlekli motosikletler | 16 |
| B | Otomobil ve kamyonet | 18 |
| BE | B sınıfı araca azami yüklü ağırlığı 3.500 kg geçmeyen römork takılan birleşik araçlar | 18 |
| C1 | Azami yüklü ağırlığı 3.500 kg üzerinde olan ve 7.500 kg geçmeyen kamyon ve çekiciler | 18 |
| C1E | C1 aracına 750 kg aşan römork takılan, toplam ağırlığı 12.000 kg geçmeyen birleşik araçlar | 18 |
| C | Kamyon ve çekici | 21 |
| CE | C aracına 750 kg aşan römork takılan birleşik araçlar | 21 |
| D1 | Minibüs | 21 |
| D1E | D1 aracına 750 kg aşan römork takılan birleşik araçlar | 21 |
| D | Minibüs ve otobüs | 24 |
| DE | D aracına 750 kg aşan römork takılan birleşik araçlar | 24 |
| F | Lastik tekerlekli traktör | 18 |
| G | İş makinesi türündeki motorlu araçlar | 18 |
Motosiklet Ehliyetlerinde A1, A2 ve A Arasındaki Fark Nedir?
A1, A2 ve A sınıfları arasındaki fark, kullanılabilecek motosikletin motor gücüdür. A1 en fazla 125 cm³ ve 11 kW gücündeki motosikletleri, A2 en fazla 35 kW gücündeki motosikletleri kapsar; A sınıfında güç sınırı yoktur.
A sınıfı için yaş şartının yanında deneyim şartı da aranır: adayın en az iki yıllık A2 belgesi olması gerekir. 24 yaşını doldurmuş adaylarda bu deneyim şartı aranmaz. Bu nedenle 20 yaşındaki bir aday A sınıfına ancak iki yıllık A2 belgesiyle başvurabilir.
Kamyon ve Otobüs Ehliyetleri Nasıl Ayrılır?
Kamyon sınıfları aracın azami yüklü ağırlığına, otobüs sınıfları oturma yeri sayısına göre ayrılır. Azami yüklü ağırlığı 3.500 kg ile 7.500 kg arasındaki kamyonlar için C1, daha ağır kamyon ve çekiciler için C sınıfı gerekir. Mevzuat, sürücüsü dâhil oturma yeri 17'yi aşmayan otobüsleri minibüs olarak tanımlar; minibüs D1, minibüs ve otobüs birlikte D sınıfıyla kullanılır.
Sınıf adının sonundaki E harfi römorku ifade eder. CE, D1E ve DE sınıfları, ana araca 750 kg'ı aşan römork takılan kombinasyonlar için alınır.
B Sınıfı Ehliyetle Hangi Araçlar Kullanılır?
B sınıfı ehliyetle otomobil ve kamyonet kullanılır. Karayolları Trafik Kanunu otomobili sürücüsü dâhil en fazla dokuz oturma yeri olan, kamyoneti ise azami yüklü ağırlığı 3.500 kg'ı geçmeyen yük aracı olarak tanımlar. B sınıfı ayrıca M, B1 ve F sınıflarını kapsadığı için motorlu bisiklet, dört tekerlekli motosiklet ve lastik tekerlekli traktör de bu belgeyle kullanılabilir.
Yeni tip B sınıfı belge minibüsü kapsamaz; minibüs için D1 ya da D sınıfı gerekir. Azami yüklü ağırlığı 3.500 kg'ı aşan kamyon da B sınıfıyla kullanılamaz ve en az C1 sınıfı ister.
B Ehliyetle Motosiklet Kullanılır mı?
B ehliyetle A1 sınıfına giren, yani 125 cm³ ve 11 kW sınırını aşmayan motosiklet kullanılabilir; ancak bu hak kendiliğinden doğmaz. Karayolları Trafik Yönetmeliğinin 85. maddesine 10 Şubat 2024'te eklenen hükme göre bu hakkı kazanmak için şu şartların tamamı aranır:
- En az iki yıllık geçerli B sınıfı sürücü belgesine sahip olmak.
- İki tekerlekli araç kullanımı için gereken sağlık şartlarını taşımak.
- Başvurudan geriye doğru beş yıl içinde sürücü belgesinin geri alınmamış olması.
- Sürücü kursunda 6 saatlik direksiyon eğitimini tamamlayıp uygulama sınavında başarılı olmak.
Şartları tamamlayan sürücünün A1 yetkisi sürücü belgesi kayıtlarına işlenir. Ticari faaliyette kullanılan motosikletler bu uygulamanın dışında kalır; kurye olarak çalışacaksanız en az A1 sınıfı belge almanız gerekir.
B Ehliyetle Römork Çekilebilir mi?
Römorklu kullanımda hangi belgenin gerektiğini römorkun azami yüklü ağırlığı belirler. BE sınıfı, otomobil veya kamyonete azami yüklü ağırlığı 3.500 kg'ı geçmeyen römork takılan birleşik araçları kapsar; daha ağır römorklar C1E sınıfına girer.
Mevzuat, B sınıfı belge sahiplerinin tip onayına aykırı olmamak ve ek eğitimi tamamlamak ya da yetenek sınavını geçmek kaydıyla azami yüklü ağırlığı 4.250 kg'a kadar olan birleşik araçları da kullanabileceğini düzenler. Karavan veya tekne römorku çekmeyi planlıyorsanız aracın ve römorkun ruhsatındaki azami yüklü ağırlıkları toplayarak hangi sınıfa ihtiyaç duyduğunuzu belirleyebilirsiniz.
Eski Tip B Ehliyetle Minibüs Kullanılır mı?
Eski tip B sınıfı belgeyle minibüs kullanılabilir. 1 Ocak 2016'dan önce alınan B sınıfı belgeler yeni sistemde M, B1, B, D1 ve F sınıflarına denk sayılır; bu nedenle eski tip B sahibi minibüs kullanma hakkını korur.
Aynı hak, 2016 sonrasında alınan yeni tip B belgelerde yoktur. Belgenizi yenilediğinizde eski sınıf haklarınız yeni belgeye denklik tablosuna göre aktarılır; yenilenen belgede D1 sınıfının yazılı olup olmadığına bakmanız yeterlidir.
Bir Ehliyet Sınıfı Hangi Sınıfları da Kapsar?
Üst sınıf bir belge, belirli alt sınıfların araçlarını da kullanma yetkisi verir. Bu ilişkiye denklik denir ve yeni tip belgelerde aşağıdaki gibi uygulanır.
| Belgedeki sınıf | Ayrıca kullanılabilen sınıflar |
|---|---|
| A1 | M |
| A2 | M, A1 |
| A | M, A1, A2 |
| B1 | M |
| B | M, B1, F |
| BE | M, B, B1, F |
| C1 | M, B, B1, F |
| C1E | M, B, BE, B1, C1, F |
| C | M, B, B1, C1, F |
| CE | M, B, BE, B1, C, C1, C1E, F |
| D1 | M, B, B1, F |
| D1E | M, B, BE, B1, D1, F |
| D | M, B, B1, D1, F |
| DE | M, B, BE, B1, D, D1, D1E, F |
| G | M |
Tablodan da görüldüğü gibi B sınıfı ve üzerindeki belgeler, yönetmelikteki şartları sağlayan B sahiplerinin ticari olmayan A1 motosiklet kullanma yetkisi dışında motosiklet sınıflarını (A1, A2, A) kapsamaz. Kamyon sınıfları otobüsü, otobüs sınıfları kamyonu kapsamaz; iki grubu birlikte kullanacak sürücünün her iki sınıfı ayrı ayrı alması gerekir.
Ehliyet Sınıfı Nasıl Yükseltilir?
Ehliyet sınıfı, sürücü kursunda ilgili sınıfın eğitimini alıp sınavları geçerek yükseltilir. Bazı sınıflara başvurabilmek için önce belirli bir belgeye sahip olmanız gerekir:
- C1, C, D1 ve D sınıfları için en az B sınıfı belge.
- C1E için C1, CE için C, D1E için D1, DE için D sınıfı belge.
- A sınıfı için en az iki yıllık A2 belgesi (24 yaşını dolduranlar hariç).
- G sınıfı kursiyerleri için iş makinesi kullanma yetki belgesi (operatörlük belgesi).
Örnek: Otobüs ehliyetine giden yol
22 yaşında B sınıfı belgesi olan bir sürücü otobüs kullanmak istiyor. D sınıfı için 24 yaş şartı arandığı için bu sürücü şimdilik D sınıfına başvuramaz; 21 yaş şartlı D1 sınıfıyla minibüs kullanabilir. 24 yaşını doldurduğunda D sınıfı kursuna kaydolarak otobüs kullanma yetkisi alabilir.
Ehliyetler Kaç Yıl Geçerlidir?
M, A1, A2, A, B1, B, BE, F ve G sınıfı belgeler 10 yıl, C1, C1E, C, CE, D1, D1E, D ve DE sınıfı belgeler 5 yıl geçerlidir. Ticari yük ve yolcu taşımacılığında kullanılan sınıflarda sürenin kısa tutulması, sürücünün sağlık durumunun daha sık kontrol edilmesini sağlar.
Geçerlilik süresi dolan belgeyle araç kullanan sürücüye Karayolları Trafik Kanununun 39. maddesine göre idari para cezası verilir ve belge geri alınır. Sağlık raporunu ve randevuyu süre dolmadan almak, geçerli belgesi olmadan araç kullandığınız bir dönem yaşamamanızı sağlar.
Uygun Olmayan Ehliyetle Kaza Olursa Sigorta Öder mi?
Uygun sürücü belgesi olmayan birinin kullandığı araçla kaza olursa trafik sigortası karşı tarafın zararını öder, ancak ödediği tutarı sigortalıdan geri isteyebilir. Karayolları Motorlu Araçlar Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası Genel Şartları, aracın ilgili mevzuata göre gereken ehliyetnameye sahip olmayan kişi tarafından kullanılmasını rücu sebepleri arasında sayar. Rücu, sigortacının zarar görene yaptığı ödemeyi kusurlu sigortalıdan talep etmesidir.
Genel Şartlar sigortacının rücu sebebine dayanarak tazminat sürecini geciktiremeyeceğini de düzenler. Yani zarar gören kişi tazminatını alır; mali yük sonradan araç sahibine veya sürücüye döner.
Kaskoda sonuç daha ağırdır. Kara Araçları Kasko Sigortası Genel Şartları, aracın gerekli sürücü belgesine sahip olmayan kişi tarafından kullanılması sonucu doğan zararları teminat dışında sayar; bu durumda kendi aracınızdaki hasar kasko poliçesinden karşılanmaz.
Örnek: B belgesiyle 7.000 kg kamyon kazası
Yalnızca B sınıfı belgesi olan bir sürücü, azami yüklü ağırlığı 7.000 kg olan bir kamyonla kaza yapıyor. Bu araç C1 sınıfı gerektirdiği için trafik sigortası karşı araçtaki zararı öder ve ödediği tutar için sigortalıya rücu edebilir. Kamyonun kendi hasarı ise kasko poliçesinde teminat dışında kalır.
İdari para cezaları açısından belgesiz kullanım ile sınıf dışı kullanım ayrı düzenlenir. Sürücü belgesi hiç olmadan motorlu araç kullanmanın cezası, 7574 sayılı Kanunla değişen Karayolları Trafik Kanunu madde 36'ya göre 40.000 TL'dir ve aracın kullanılmasına izin veren işletene de ayrıca 40.000 TL ceza verilir. Belgesi olup belgesinin kapsamadığı bir aracı kullanan sürücüye ise Kanunun 39. maddesine göre ayrı bir idari para cezası uygulanır ve aynı ceza aracı kullandıran araç sahibine de verilir.
Araç Değiştirmeden ve Römork Bağlamadan Önce Belgenizi Kontrol Edin
Ehliyet sınıfınızın kapsadığı araçları bilmek, trafik cezalarının yanında sigortada rücu ve teminat dışı kalma riskini de önler. Yeni bir araç, karavan römorku ya da ticari bir motosiklet almadan önce ruhsattaki araç türünü ve azami yüklü ağırlığı belgenizdeki sınıfla karşılaştırmanız yeterlidir.
Trafik poliçeniz Türkiye sınırları dışında geçerli olmadığı için yurt dışı yolculuğundan önce yaptıracağınız yeşil kart sigortası, gideceğiniz ülkede karşı tarafa verebileceğiniz zararları güvenceye alır. Aracınıza ve kullanım şeklinize uygun poliçeleri İnci Sigorta uzmanlarıyla karşılaştırmak için sigorta teklifi alın.
Kaynaklar
- 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu, madde 3, 36, 38, 39 ve 41 (mevzuat.gov.tr)
- Karayolları Trafik Yönetmeliği, madde 85; 10 Şubat 2024 tarihli Resmî Gazete, sayı 32456 ile yapılan değişiklik (resmigazete.gov.tr)
- Sürücü Belgesi İşlemlerine Dair Talimat, madde 16 ve madde 23, İçişleri Bakanlığı Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğü (nvi.gov.tr)
- Özel Motorlu Taşıt Sürücüleri Kursu Yönetmeliği, madde 6 ve madde 12, Millî Eğitim Bakanlığı (meb.gov.tr)
- B Sınıfı Sürücü Belgesi ile A1 Sınıfı Motosiklet Kullanılması, 27 Şubat 2024 tarihli yazı, Millî Eğitim Bakanlığı Özel Öğretim Kurumları Genel Müdürlüğü (meb.gov.tr)
- 7574 sayılı Karayolları Trafik Kanununda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun, madde 9, Türkiye Büyük Millet Meclisi (tbmm.gov.tr)
- Karayolları Motorlu Araçlar Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası Genel Şartları, madde B.4, Türkiye Sigorta Birliği (tsb.org.tr)
- Kara Araçları Kasko Sigortası Genel Şartları, madde A.5, Türkiye Sigorta Birliği (tsb.org.tr)
