- Deniz Araçları Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası Nedir?
- Yasal Dayanaklar ve Mevzuat Çerçevesi
- Kimler Bu Sigortayı Yaptırmakla Yükümlü?
- Teminat Yapısı ve Asgari Teminat Tutarları
- P&I (Protection and Indemnity) Sigortası Nedir?
- Tekne Kasko Sigortası ile Mali Sorumluluk Sigortası Farkı
- Mali Sorumluluk Sigortası Kapsamı Dışında Kalan Haller
- Sigortasız İşletme Cezası ve Yaptırımlar
- Sigorta Başvuru Süreci ve Gerekli Belgeler
- Deniz Turizmi İşletmenizi İnci Sigorta ile Yasalara Uyumlu Tutun
- Kaynaklar
Deniz Araçları Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası; 12 yolcu üzerinde kapasiteye sahip ticari yat, kruvaziyer gemi, günübirlik gezi teknesi, yüzer otel ve yüzer lokanta gibi deniz turizmi araçları için yasal olarak zorunlu kılınmış bir sigorta türüdür. 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun 1259. maddesi ile 18 Ekim 2014 tarihli ilk Tebliğ ve 16 Mart 2022 tarihli değişiklik kapsamında düzenlenen bu sigorta, deniz turizmi sezonunda yolcu güvenliği ve işletmecinin finansal sorumluluğu açısından kritik bir koruma katmanıdır.
Bu rehberde; mevzuat çerçevesini, kimlerin zorunluluğa tabi olduğunu, asgari teminat tutarlarını, P&I (Protection and Indemnity) yaklaşımını ve tekne kasko sigortasından farkını detaylı şekilde ele alıyor; İnci Sigorta üzerinden başvuru sürecini açıklıyoruz.
Deniz Araçları Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası Nedir?
Deniz Araçları Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası; ticari amaçlı yolcu taşıyan deniz araçlarının işletilmesi sırasında meydana gelebilecek kazalar sonucu yolcuların ve üçüncü şahısların uğrayacakları bedeni ve maddi zararlara karşı işleten veya donatanın tazminat sorumluluğunu güvence altına alan kanuni zorunluluk niteliğindeki bir sigorta türüdür.
Bu sigorta; deniz aracının duraklamalar dahil tahsis amacına uygun şekilde kullanımda bulunduğu süre içinde meydana gelen kaza, sabit ve yüzer cisimlere çarpma ile çatma olayları sonucunda yolcuların veya üçüncü şahısların uğrayacağı zararları teminat altına alır. Aynı zamanda sigortalının haksız taleplere karşı hukuki savunmasını da kapsar.
| Karayolları Trafik Sigortası ile Benzer İşlev
Bu poliçe, karayolundaki motorlu araçlar için geçerli olan Trafik Sigortası’na benzer bir işlev üstlenerek, aracın üçüncü şahıslara verebileceği zararları güvence altına alır. Trafik sigortası karada zorunluyken, bu sigorta ticari yolcu taşıyan deniz araçları için zorunludur. |
Yasal Dayanaklar ve Mevzuat Çerçevesi
Söz konusu sigortanın yasal temeli, birbirini destekleyen kapsamlı mevzuatlarla oluşturulmuştur:
| Mevzuat Kaynağı | İçerik |
| 6102 Sayılı Türk Ticaret Kanunu Madde 1259 | 12’den fazla yolcu taşıma kapasitesine sahip ticari gemiler için mali sorumluluk sigortasını yasal zorunluluk haline getiren temel mevzuat maddesidir. |
| 2634 Sayılı Turizmi Teşvik Kanunu Madde 29 | Deniz turizmi araçlarının hukuki statüsünü tanımlayan ve ilgili araçların ticari faaliyet izinlerine ilişkin yasal çerçeveyi belirleyen düzenlemedir. |
| 18 Ekim 2014 Tarihli Tebliğ (Resmi Gazete No: 29149) | Deniz Araçları Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası’na ait tarife, talimat ve standart uygulama esaslarını yürürlüğe alan asli tebliğdir. |
| 16 Mart 2022 Tarihli Değişiklik Tebliği | Sigorta teminat kapsamının deniz turizmi araçlarını da ihtiva edecek biçimde genişletilmesini ve asgari teminat limitlerinin güncel standartlara uygun olarak revize edilmesini sağlayan yasal düzenlemedir. |
| Geçici Madde 1 | Vadesi 1 Mayıs 2022 tarihine kadar devam eden mevcut poliçelerin, yürürlüğe giren yeni tebliğ hükümleriyle entegrasyonunu ve hukuki uyumluluğunu mecburi kılan geçiş hükmüdür. |
| SEDDK Yönetmeliği | İlgili mevzuat hükümlerinin sektör genelinde eksiksiz uygulanması, idari takibi ve denetimi hususlarında Sigortacılık ve Özel Emeklilik Düzenleme ve Denetleme Kurumu’nu (SEDDK) yetkili regülatör olarak tayin eden yönetmeliktir. |
Kimler Bu Sigortayı Yaptırmakla Yükümlü?
Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı’nca düzenlenen denize elverişlilik belgesinde kapasitesi 12 yolcudan fazla olan ticari amaçlı deniz araçları bu kapsamda değerlendirilir. Zorunluluk kapsamında olan başlıca araçlar şunlardır:
- Gerçek ve tüzel kişilere ait özel ve ticari yatlar (12+ yolcu kapasiteli)
- Kruvaziyer gemiler
- Günübirlik gezi tekneleri
- Yüzer otel ve yüzer lokantalar
- Gezi, spor, eğlence amaçlı tüm deniz turizmi araçları
Sigorta yaptırma yükümlülüğü, işleten veya donatana aittir. Türkiye sularında ticari faaliyet gösteren yabancı bayraklı deniz araçları da bu kurallara tabidir.
| 12 Yolcu Kapasitesi: Yaz ve Kış Farkı
Yolcu kapasitesi, aracın ruhsatında belirtilen yolcu sayısını ifade eder. Eğer ruhsatta yaz ve kış sezonları için farklı kapasiteler belirtilmişse, yüksek olan rakam dikkate alınarak sigortalama işlemi yapılır. |
Zorunluluk Dışında Kalan Deniz Araçları
Aşağıdaki deniz araçları ve yapılar zorunlu mali sorumluluk sigortası kapsamı dışındadır:
- Ticari amaçlı yolcu taşımayan özel kullanım yatları (12 yolcu altı bireysel kullanım)
- Yüzer havuz, yüzer vinç, yüzer kreyn
- Duba, barç, ponton, şat, layter
- Sondaj platformu, fener platformu, petrol platformu
- Kablo veya borudöşeme aracı
- Sabit yüzer ev, yüzer santral gibi sabit yapılar
Bu araçlar zorunluluk dışında kalsa da sahipleri isteğe bağlı olarak tekne kasko sigortası veya özel sorumluluk poliçeleri yaptırabilir.
Teminat Yapısı ve Asgari Teminat Tutarları
Asgari teminat tutarları, döviz kuru ve enflasyon etkilerinden korunmak amacıyla SDR (Özel Çekme Hakkı) cinsinden belirlenir ve yolcu kapasitesine göre kademeli olarak artar.
Teminat Kapsamına Giren Zararlar
| Teminat Türü | Kapsam |
| Yolcu Ölüm Teminatı | Meydana gelebilecek bir deniz kazası neticesinde yolcuların vefatı halinde, kanuni mirasçılarına ödenecek tazminat yükümlülüklerini güvence altına alır. |
| Yolcu Sakatlık Teminatı | Olası bir kaza sonucunda yolcularda meydana gelebilecek sürekli (kalıcı) veya geçici maluliyet durumlarına ilişkin tazminat haklarını kapsar. |
| Tedavi Giderleri Teminatı | Kazaya maruz kalan yolcuların ilk yardım, yatarak veya ayakta tedavilerine ilişkin hastane, ilaç, cerrahi müdahale ve tıbbi rehabilitasyon masraflarını teminat altına alır. |
| Eşya Hasarı Teminatı | Yolculara ait kişisel eşya, bagaj ve beraberindeki kıymetlerin hasara uğraması veya zıyaı durumunda doğacak maddi tazminat taleplerini karşılar. |
| Üçüncü Şahıs Bedeni Zarar | Poliçe kapsamındaki deniz aracının, araç dışındaki üçüncü şahısların bedensel zarara (yaralanma veya vefat) uğramasına sebebiyet vermesinden doğan hukuki sorumlulukları içerir. |
| Üçüncü Şahıs Maddi Zarar | Diğer deniz araçları, rıhtım, marina tesisleri, iskele ve benzeri üçüncü şahıslara ait maddi varlıklara ve mülklere verilecek doğrudan zararları güvence altına alır. |
| Hukuki Savunma Giderleri | Sigortalı donatan veya işletmeciye yöneltilebilecek haksız tazminat taleplerine karşı yürütülecek hukuki müdafaa süreçlerine ait mahkeme ve avukatlık masraflarını kapsar. |
| SDR (Özel Çekme Hakkı / Special Drawing Rights) Birimi Nedir?
SDR; IMF tarafından 1969 yılında oluşturulmuş uluslararası bir rezerv para birimidir. ABD doları, euro, İngiliz sterlini, Japon yeni ve Çin yuanı sepetinden oluşur. Asgari teminat tutarları ve poliçe primleri güncel SDR kuruna göre uluslararası standartlarda hesaplanır. |
Teminat Hesaplama Esasları
- Kaza başına maddi teminat tutarı, hem yolcu hem üçüncü şahıs zararları için tek bir limit olarak uygulanır
- Ölüm, sakatlık ve tedavi giderleri teminat tutarları, yolcu sayısı baz alınarak hesaplanır
- Yolcu taşıyan gemiler için yolcu kapasitesi, araç taşıyan gemiler için araç kapasitesi esas alınır
- Hem araç hem yolcu taşıyan gemiler için teminat tutarı yüksek olan dikkate alınır
- Güncel asgari teminat tutarları SEDDK Tebliği’nde yayımlanır ve dönemsel olarak güncellenir
P&I (Protection and Indemnity) Sigortası Nedir?
P&I (Protection and Indemnity); uluslararası denizcilik piyasasında deniz araçlarının üçüncü şahıs sorumluluğunu, çevre kirliliğini, mürettebat haklarını ve yük sorumluluğunu güvence altına alan özel bir sigorta türüdür. Türkiye’deki Deniz Araçları Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası, bu uluslararası yapının yerel mevzuata uyarlanmış halidir.
Yabancı bayraklı tekneler de, geçerli Muteber P&I Kulüpleri listesinde yer alan kurumlar aracılığıyla, asgari teminat tutarlarını sağlamak kaydıyla bu yasal zorunluluğu yerine getirebilirler.
Türkiye’deki P&I Yaklaşımının Özellikleri
- Yerli mevzuata uygun olarak SEDDK denetimi altında düzenlenir
- Yerli sigorta şirketleri ve P&I sağlayıcıları tarafından sunulur
- Yolcu odaklı zorunlu teminat yapısı bulunur (12+ yolcu kapasiteli ticari araçlar için)
- Standart kasko teminatından farklı olarak üçüncü şahıs sorumluluğuna odaklanır
- Türk karasuları ve uluslararası sularda geçerli olabilir (poliçe şartlarına göre)
Yabancı Bayraklı Tekneler ve P&I Kulüpleri Listesi
Türkiye sularında ticari faaliyet gösteren yabancı bayraklı deniz turizmi araçları, yabancı bir P&I kulübü veya sigortacı tarafından düzenlenmiş poliçe ile bu zorunluluğu karşılayabilir. Bu poliçenin geçerli kabul edilebilmesi için belirli şartların sağlanması gerekir:
- Ulaştırma, Denizcilik ve Haberleşme Bakanlığı tarafından yayımlanan Muteber P&I Kulüpleri ve Sigorta Şirketleri Listesi’nde yer alma
- Bayrak Devleti Uygulamaları Kapsamındaki İdari İşlemlerde Muteber Kabul Edilebilecek P&I Kulüpleri ve Sigorta Şirketlerine Dair Yönerge’ye uygunluk
- Poliçenin Türk mevzuatındaki asgari teminat tutarlarını karşılar nitelikte olması
- Poliçenin ilgili Türk makamlarına ibrazı
Tekne Kasko Sigortası ile Mali Sorumluluk Sigortası Farkı
Sektörde sıkça karıştırılan iki sigorta türü olan Kasko ve Mali Sorumluluk, birbirinin alternatifi değil tamamlayıcısıdır.
| Kriter | Tekne Kasko Sigortası | Zorunlu Mali Sorumluluk |
| Yasal Durum | İsteğe bağlı | Zorunlu (12+ yolcu ticari) |
| Kapsam Odağı | Teknenin kendisi (gövde, makine, donanım) | Yolcu ve üçüncü şahıs zararları |
| Çarpma Hasarı | Kendi teknenizdeki hasar | Karşı tarafa verilen zarar |
| Yolcu Ölüm/Yaralanma | Standart kapsam dışı | Ana teminat |
| Yangın ve Doğal Afet | Kapsam dahilinde | Kazaya bağlı yolcu zararları |
| Hırsızlık | Kapsam dahilinde | Kapsam dışı |
| Standart Yapı | Enstitü Yat Klozları | SEDDK Tebliği |
Görüldüğü gibi iki sigorta birbirini tamamlar: tekne kasko sigortası teknenin kendisinin değerini korurken; zorunlu mali sorumluluk sigortası teknenin başkalarına verebileceği zararlardan doğan tazminat sorumluluğunu üstlenir. Ticari yat işletmecileri için her iki sigortanın da yapılması teknik olarak gereklidir.
Tekne kasko sigortasının teminat detayları, fiyat hesaplama faktörleri ve genel şartları hakkında daha kapsamlı bilgi için Yat ve Tekne Sigortası Nedir, Neleri Kapsar? blog yazımızı inceleyebilirsiniz.
Mali Sorumluluk Sigortası Kapsamı Dışında Kalan Haller
Aşağıdaki durumlar Deniz Araçları Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası teminatının dışındadır:
- Sigortalının kasıtlı eylemleri sonucu doğan zararlar
- Alkol veya uyuşturucu madde etkisi altında kullanım kaynaklı kazalar
- Savaş, terör, iç ayaklanma ve nükleer riskler
- Tahsis amacı dışında kullanım sırasında oluşan zararlar
- Sigortasız veya geçersiz sigortalı dönemlerde oluşan olaylar
- Yasal denetim ve sertifika eksikliği nedeniyle oluşan idari sonuçlar
- Teknenin yetkisiz kişi tarafından kullanılması durumu
- Tekne kasko sigortasının görev alanına giren teknenin kendisindeki hasarlar
Sigortasız İşletme Cezası ve Yaptırımlar
Deniz Araçları Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası bulunmayan ticari deniz turizmi araçları, yasal denetim ve idari süreçlerde önemli risklerle karşılaşır:
| Yaptırım | İçerik |
| İdari Para Cezası | İlgili Liman Başkanlıkları tarafından yürütülen resmi denetimler neticesinde, geçerli mali sorumluluk sigortası ibraz edilemeyen işletmeler için yasal mevzuatta öngörülen idari para cezası müeyyideleri tatbik edilir. |
| Faaliyet Belgesi Askısı | Sigorta yükümlülüğünün mükerrer şekilde ihlal edilmesi durumunda, ilgili mercilerce tahsis edilen turizm işletme belgesi geçici süreyle askıya alınarak işletmenin ticari faaliyetleri durdurulabilir. |
| Liman Çıkışı Engelleme | Yürürlükteki mevzuata uygun bir sigorta poliçesi sunamayan deniz araçlarının seyir izinleri iptal edilebilir ve liman çıkış işlemleri yetkili idari makamlar tarafından yasal olarak engellenebilir. |
| Şahsi Mali Sorumluluk | Teminatsız kalınan dönemde vuku bulabilecek olası kaza durumlarında, üçüncü şahıslara ve yolculara karşı doğacak tüm maddi ve bedeni tazminat yükümlülükleri doğrudan işleten veya donatanın şahsi sorumluluğuna rücu eder. |
| Marina Sözleşmesi Riski | Marina işletmeleri, bağlama ve palamar sözleşmelerinin akdi esnasında zorunlu mali sorumluluk sigortasını asli ön koşul olarak talep etmekte olup, poliçe sunulamaması halinde teknenin bağlama ve konaklama talepleri reddedilebilir. |
| Sigorta Tahkim ve Hukuki Süreçler | Sigorta güvencesinin bulunmadığı durumlarda meydana gelen kazalara ilişkin hukuki müdafaa ve tahkim süreçleri, işleten açısından öngörülemez riskler barındırır ve dava masrafları ile operasyonel maliyetleri ciddi oranda artırır. |
| Turizm Sezonu Öncesi Yenileme Önemli
Nisan-Ekim ayları arasında yoğunlaşan turizm sezonu öncesinde poliçelerin yenilenmesi ve asgari teminat tutarlarına uyumlu hale getirilmesi hayati önem taşır. Vadesi dolmuş poliçeler, büyük kazalar durumunda işletmeleri telafisi imkansız finansal yükler altında bırakabilir. |
Sigorta Başvuru Süreci ve Gerekli Belgeler
İşletmelerin yasal yükümlülüklerini yerine getirmeleri için takip etmeleri gereken adımlar şunlardır:
| 1 | Belge Hazırlığı: Denize elverişlilik belgesi, Bağlama Kütüğü Ruhsatnamesi veya Gemi Tasdiknamesi, ruhsatta belirtilen yolcu kapasitesi bilgileri |
| 2 | Sigorta Aracısına Başvuru: Sigorta acentesine veya brokerine başvurarak yolcu kapasitesi ve seyrüsefer sahası bilgisi paylaşılır |
| 3 | Risk Değerlendirmesi: Sigorta şirketi tekne tipi, kullanım amacı, yolcu kapasitesi ve seyir bölgesine göre risk profilini belirler |
| 4 | Asgari Teminat Tutarı Hesaplaması: SEDDK Tebliği’nde yer alan asgari teminat tutarları yolcu kapasitesine göre SDR cinsinden hesaplanır |
| 5 | Prim Ödemesi ve Poliçe Düzenlenmesi: Prim ödenir, poliçe düzenlenir; Liman Başkanlığı ve marina makamlarına ibraz edilebilecek belge alınır |
| 6 | Yıllık Yenileme: Poliçe süresi standart 1 yıl olup turizm sezonu başlangıcında yenilenmesi pratik açıdan tercih edilir |
Deniz Turizmi İşletmenizi İnci Sigorta ile Yasalara Uyumlu Tutun
Deniz Araçları Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası, işletmenizin sürdürülebilirliği ve yolcu güvenliği için en kritik koruma aracıdır. Tek bir kazanın işletmenizi finansal olarak çıkmaza sürüklemesini önlemek için poliçelerinizin asgari teminat tutarlarına uyumlu olması gerekir.
İnci Sigorta‘nın deneyimli ekibi; deniz turizmi aracınızın türü, yolcu kapasitesi ve seyrüsefer sahasına göre Türkiye’nin önde gelen anlaşmalı sigorta şirketlerinden karşılaştırmalı teklifler hazırlar. Hem Deniz Araçları Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası hem de bunu tamamlayan Tekne Yat Sigortası çözümlerini birlikte değerlendirir. Turizm sezonu öncesi yenileme sürecinizi sorunsuz tamamlamak için hemen sigorta teklifi alın.
Bireysel ve kurumsal poliçelerde doğru ürünü bulmanıza yardımcı oluyoruz.
Kaynaklar
6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu, Madde 1259. 2634 sayılı Turizmi Teşvik Kanunu, Madde 29. 18 Ekim 2014 tarihli ve 29149 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Deniz Araçları Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası Tarife ve Talimat Tebliği. 16 Mart 2022 tarihli Tebliğ değişikliği: https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2022/03/20220316-4.htm. Sigortacılık ve Özel Emeklilik Düzenleme ve Denetleme Kurumu (SEDDK): https://www.seddk.gov.tr/. Türkiye Sigorta Birliği (TSB), Tekne Poliçesi Genel Şartları: https://www.tsb.org.tr/.