Engellilik durumu bulunan sigortalılar, genel emeklilik şartlarından daha erken emekli olabilecekleri iki ayrı düzenlemeden yararlanabilir. Bunlardan biri engellilik derecesine, diğeri çalışma gücü kaybı oranına dayanır ve gereken sigortalılık süresi ile prim gün sayısı her ikisinde farklıdır. Bu rehberde iki yolun şartlarını, malullük aylığından farkını ve başvuru sürecini resmi kaynaklara dayanarak ele alıyoruz.
Engellilik Derecesine Göre Emeklilik Şartları Nelerdir?
Engellilik vergi indiriminden yararlanan sigortalılar için emeklilik şartları, sahip olunan dereceye göre üç kademede belirlenir. Derece yükseldikçe gereken sigortalılık süresi ve prim ödeme gün sayısı artar. Aşağıdaki tablo, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığının yayımladığı şartları gösterir.
| Derece | Sigortalılık süresi | Prim ödeme gün sayısı |
|---|---|---|
| 1. derece | En az 15 yıl | 3.600 gün |
| 2. derece | En az 18 yıl | 4.000 gün |
| 3. derece | En az 20 yıl | 4.400 gün |
Bu kademelerden yararlanabilmek için engellilik vergi indirimi belgesine sahip olmanız gerekir. Belge başvurusu, kimlik belgesi fotokopisi ve çalıştığınız iş yerinden alacağınız hizmet erbabı olduğunuza dair yazı ile Vergi Dairesi Başkanlığına veya defterdarlığa yapılır. Başvuruyu e-Devlet Kapısı üzerindeki Engellilik Vergi İndirimi Başvuru İşlemleri hizmetinden de başlatabilirsiniz.
Çalışma Gücü Kaybı Oranına Göre Şartlar Nasıl Belirlenir?
İkinci yol, sigortalı olarak ilk kez çalışmaya başladığınız tarihte mevcut olan çalışma gücü kaybı oranına dayanır. Bu düzenlemede oran aralığı yükseldikçe gereken süre kısalır. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, yüzde 50 ile yüzde 59 arasında çalışma gücü kaybı bulunanlar için en az 16 yıl sigortalılık ve 4.320 gün prim; yüzde 40 ile yüzde 49 arasında olanlar için en az 18 yıl sigortalılık ve 4.680 gün prim şartını belirtir.
Yüzde 60 ve üzerinde çalışma gücü kaybı bulunan sigortalılar için geçerli olan gün sayısı, kişinin sigorta başlangıç tarihine ve tabi olduğu kanuna göre değişebildiği için bu rehberde tek bir rakam verilmemiştir. Kendi durumunuza karşılık gelen süreyi Sosyal Güvenlik Kurumu il müdürlüklerinden veya e-Devlet üzerinden öğrenebilirsiniz.
İki yolu karıştırmayın
Engellilik derecesi tablosu ile çalışma gücü kaybı oranı tablosu farklı düzenlemelere dayanır ve birbirinin yerine kullanılamaz. Derece tablosu engellilik vergi indirimi belgesine, oran tablosu ise sigorta başlangıcındaki çalışma gücü kaybına bakar. Hangi tablonun sizin için geçerli olduğunu belirlemenin en güvenilir yolu, Sosyal Güvenlik Kurumuna kendi hizmet dökümünüzle başvurmaktır.
Malullük Aylığı ile Engelli Emekliliği Arasındaki Fark Nedir?
İkisi ayrı haklardır ve farklı şartlara tabidir. Malullük aylığı, çalışma gücünün en az yüzde 60 ını kaybettiği Kurum Sağlık Kurulunca tespit edilen sigortalılara bağlanır. Bunun için en az 10 yıl sigortalılık süresi ve toplam 1.800 gün prim ödemiş olmak gerekir; başkasının sürekli bakımına muhtaç derecede malul sayılanlarda 10 yıl şartı aranmaz ve 1.800 gün yeterli olur.
| Ölçüt | Malullük aylığı | Engelli emekliliği |
|---|---|---|
| Dayanak | Çalışma gücünün en az yüzde 60 ının kaybı | Engellilik derecesi veya çalışma gücü kaybı oranı |
| Sigortalılık süresi | En az 10 yıl | Derece ve orana göre 15 ile 20 yıl arası |
| Prim gün sayısı | 1.800 gün | Derece ve orana göre 3.600 ile 4.680 gün arası |
| Tespit mercii | Kurum Sağlık Kurulu | Sağlık kurulu raporu ve vergi indirimi belgesi |
Ağır Engelli Çocuğu Bulunan Kadın Sigortalıların Hakkı Nedir?
Başkasının bakımına muhtaç derecede ağır engelli çocuğu bulunan kadın sigortalılar için ayrı bir kolaylık öngörülmüştür. Bu sigortalıların prim ödeme gün sayılarının dörtte biri, prim ödeme gün sayılarına eklenir ve aynı süre emeklilik yaş haddinden düşülür. Uygulama 1 Ekim 2008 tarihinde yürürlüğe girmiştir.
Haktan yararlanmak için çocuğun ağır engelli olduğunu gösteren sağlık kurulu raporunun bulunması gerekir. Çocuğun vefatı veya bakıma muhtaçlık halinin ortadan kalkması durumunda bu hak sona erer; bu nedenle durum değişikliklerinin Kuruma bildirilmesi önem taşır.
Başvuru Nasıl Yapılır, Hangi Belgeler İstenir?
Aylık talebi, sigortalılık durumunuza göre Sosyal Güvenlik Kurumunun il veya merkez müdürlüklerine yapılır. Malullük başvurusunda istenen belgeler ve süreç Kurum tarafından şu şekilde tanımlanmıştır.
| Adım | Aşama | Yapılacak işlem |
|---|---|---|
| 1 | Belgelerin hazırlanması | İşe giriş bildirgesi, erkek sigortalılar için askerlik belgesi, ilk sağlık raporu ve mevcut duruma ait tıbbi belgeler toplanır. |
| 2 | Kuruma başvuru | Talep, Sosyal Güvenlik Kurumunun ilgili müdürlüğüne iletilir. Gelir ve aylık talep belgesi işlemleri e-Devlet Kapısı üzerinden de takip edilebilir. |
| 3 | Hastaneye sevk | Kurum tarafından düzenlenen sevk yazısıyla yetkili bir sağlık hizmet sunucusuna başvurulur. |
| 4 | Kurul değerlendirmesi | Düzenlenen sağlık kurulu raporu Kurum Sağlık Kurulunca değerlendirilir. |
| 5 | İtiraz hakkı | Talebin reddi halinde Yüksek Sağlık Kuruluna itiraz edilebilir. İtirazda yeni muayene yapılmaz, karar dosya üzerinden verilir. |
Engelli Aylığı ile Emeklilik Aylığı Aynı Şey midir?
Hayır, bu iki ödeme birbirinden tamamen farklıdır. Engelli aylığı, prim ödemesine değil muhtaçlık ölçütüne dayanan bir sosyal yardımdır ve sigortalılık şartı aranmaz. Engelli emekliliği ise sigortalılık süresi ve prim ödeme gün sayısı şartlarının karşılanmasıyla doğan bir sosyal güvenlik hakkıdır.
Başvurudan önce hangi hak kapsamında talepte bulunduğunuzu netleştirmeniz, yanlış birime yapılan başvuruyla zaman kaybetmenizi önler. İki hak farklı mevzuata dayandığı için başvuru mercileri ve istenen belgeler de farklıdır.
Emeklilik Gelirinizi Tamamlayıcı Bir Planla Destekleyin
Erken emeklilik hakkı, çalışma hayatınızın daha kısa sürmesi anlamına geldiği için emeklilik döneminiz uzar. Bu da bağlanacak aylığın daha uzun bir süreye yayılması demektir. İkinci bir gelir kaynağı oluşturmak isteyen sigortalılar için bireysel emeklilik sistemi, devlet katkısı desteğiyle birikim yapmaya imkan tanıyan bir seçenektir. Sisteme katılım yaşınız ne kadar erkense, birikim süreniz de o kadar uzun olur.
Ailenizin gelir güvenliğini birikimden bağımsız olarak korumak istiyorsanız, vefat ve maluliyet risklerini uzun vadeli biçimde kapsayan uzun süreli hayat sigortası çözümlerini değerlendirmenizi öneririz; bu ürün emeklilik birikiminizin yerine geçmez, onu tamamlar. İnci Sigorta uzmanları bütçenize ve emeklilik planınıza uygun yapıyı birlikte belirlemeniz için yanınızda; karşılaştırmalı bir çalışma için sigorta teklifi alın. Genel emeklilik şartlarını karşılaştırmak isterseniz erken emeklilik şartları yazımıza bakabilirsiniz.
Kaynaklar
Bu içerikteki bilgiler aşağıdaki resmi kaynaklardan derlenmiştir. Mevzuat ve tutarlar değişebildiği için işlem öncesinde ilgili kurumun güncel yayınını kontrol etmenizi öneririz.
- Türkiyedeki Hizmetlerden Dolayı Emeklilik, engellilik derecesi ve çalışma gücü kaybı şartları, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı (csgb.gov.tr)
- Maluliyet Aylığı, şartlar, istenen belgeler ve itiraz süreci, Sosyal Güvenlik Kurumu (sgk.gov.tr)
- Başkasının Bakımına Muhtaç Derecede Ağır Engelli Çocuğu Bulunan Kadın Sigortalılar, Sosyal Güvenlik Kurumu (sgk.gov.tr)
- Gelir Vergisi İndirimi başvurusu ve istenen belgeler, Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı (aile.gov.tr)
- Engellilik Vergi İndirimi Başvuru İşlemleri hizmeti, e-Devlet Kapısı (turkiye.gov.tr)
- Gelir, Aylık, Ödenek Talep Belgesinin Verilmesi hizmeti, e-Devlet Kapısı (turkiye.gov.tr)
