Zorunlu sigorta, kamu yararı gerektirdiği için kanun ya da Cumhurbaşkanı kararıyla belirli kişi ve kuruluşların yaptırmak zorunda olduğu, sigorta şirketlerinin de yapmaktan kaçınamadığı sigortadır. Amaç, bir faaliyetin ya da bir şeyin kullanılmasının başkalarına verebileceği zararın ödenebilir olmasını güvence altına almaktır.
Türkiye'de araç sahipleri için zorunlu trafik sigortası, konut sahipleri için zorunlu deprem sigortası en bilinen örneklerdir. Bunların yanında yolcu taşımacılığı, sağlık, özel güvenlik, madencilik ve LPG dağıtımı gibi alanlarda faaliyet gösterenler için de zorunlu sigortalar bulunur.
Zorunlu Sigortanın Yasal Dayanağı
Zorunlu sigortaların genel dayanağı 5684 sayılı Sigortacılık Kanunu'nun 13. maddesidir. Bu madde, Cumhurbaşkanına kamu yararı açısından gerekli gördüğü hâllerde zorunlu sigorta ihdas etme, yani yeni bir zorunlu sigorta oluşturma yetkisi verir. Bazı zorunlu sigortalar ise doğrudan kendi alanını düzenleyen kanunda yer alır: trafik sigortası Karayolları Trafik Kanunu'nda, zorunlu deprem sigortası Afet Sigortaları Kanunu'nda düzenlenmiştir.
Aynı madde izin ve ruhsat veren kurumlara da görev yükler. Bu kurumlar, yürüttükleri işlemlerde zorunlu sigortanın geçerli teminat tutarlarıyla yaptırılıp yaptırılmadığını araştırmak zorundadır; geçerli teminat alınana kadar sigortaya konu faaliyet yetkili merciler tarafından durdurulur.
Sosyal Güvenlik Primleri de Zorunlu Sigorta mıdır?
Evet, 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu kapsamındaki sosyal sigorta ve genel sağlık sigortası da zorunludur, ancak bu sigortaları sigorta şirketleri değil Sosyal Güvenlik Kurumu yürütür. İşverene bağlı çalışanlar için kullanılan 4/a ifadesi, bu kanunun 4. maddesinin (a) bendindeki sigortalılığı anlatır. Trafik sigortası ve zorunlu deprem sigortası gibi diğer zorunlu sigortalar ise sigorta şirketlerinin düzenlediği poliçelerdir.
Türkiye'de Yapılması Zorunlu Sigortalar
Ekim 2026 itibarıyla Türkiye'de yürürlükte olan başlıca zorunlu sigortalar, kimin için zorunlu oldukları ve dayanakları aşağıdaki tabloda yer alır. Bireyleri en çok ilgilendiren iki sigorta trafik sigortası ve zorunlu deprem sigortasıdır; diğerleri belirli bir meslek ya da ticari faaliyetle ilişkilidir.
| Sigorta | Kimin için zorunlu? | Dayanak |
|---|---|---|
| Karayolları Motorlu Araçlar Zorunlu Mali Sorumluluk (Trafik) Sigortası | Trafiğe çıkan motorlu araçların işletenleri | 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu, md. 91 |
| Zorunlu Deprem Sigortası (DASK) | Tapuya kayıtlı, mesken olarak inşa edilmiş binaların ve bu binalardaki bağımsız bölümlerin malikleri ya da intifa hakkı sahipleri | 6305 sayılı Afet Sigortaları Kanunu |
| Karayolu Yolcu Taşımacılığı Zorunlu Koltuk Ferdi Kaza Sigortası | Yetki belgesiyle karayolunda yolcu taşıyan taşımacılar | 4925 sayılı Karayolu Taşıma Kanunu ve genel şartları |
| Zorunlu Karayolu Taşımacılık Mali Sorumluluk Sigortası | Yolculara gelebilecek bedeni zararlardan sorumlu karayolu yolcu taşımacıları | 4925 sayılı Karayolu Taşıma Kanunu ve genel şartları |
| Tehlikeli Maddeler ve Tehlikeli Atık Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası | Kararda sayılan tehlikeli maddelerle mesleki faaliyette bulunan gerçek ve tüzel kişiler | 2010/190 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı |
| Tüpgaz Zorunlu Sorumluluk Sigortası | LPG'yi tüpe dolduran, depolayan, taşıyan ve tüketiciye satan dağıtıcı şirketler | Tüpgaz Zorunlu Sorumluluk Sigortası Genel Şartları |
| Özel Güvenlik Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası | Özel güvenlik görevlisi istihdam eden özel hukuk tüzel kişileri ve özel güvenlik şirketleri | 5188 sayılı Kanun, md. 21 |
| Tıbbi Kötü Uygulamaya İlişkin Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası | Serbest ya da kamu veya özel sağlık kuruluşlarında çalışan tabipler, diş tabipleri ve uzman hekimler | 1219 sayılı Kanun, ek md. 12 |
| Maden Çalışanları Zorunlu Ferdi Kaza Sigortası | Kömür madenciliği ile kömür dışı yeraltı madenciliği yapan işletmeler, üretim ve hazırlık çalışanları için | 5684 sayılı Kanun md. 13 ve 2015/7249 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı |
| Kıyı Tesisleri Deniz Kirliliği Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası | Kıyı tesisi işletenleri | 5312 sayılı Kanun |
| Deniz Araçları Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası | Ticari amaçla yolcu taşıyan ve yolcu taşıma ruhsatı bulunan deniz araçlarının işletenleri ve donatanları | Deniz Araçları Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası Genel Şartları |
| Sertifika Mali Sorumluluk Sigortası | Elektronik sertifika hizmet sağlayıcıları | 5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu, md. 13 |
Tablodaki sigortaların çoğu, sigortalının faaliyeti sırasında üçüncü kişilere verdiği zararı karşılayan sorumluluk sigortasıdır. Örneğin tıbbi kötü uygulama sigortası, hekimin mesleki hatası nedeniyle hastaya karşı doğan tazminat sorumluluğunu üstlenir; mesleki sorumluluk sigortası türünün bir örneğidir. Koltuk ferdi kaza ve maden çalışanları ferdi kaza sigortaları ise kusura bakmaksızın yolcuya ya da çalışana gelen bedeni zararı karşılar.
Motosiklet İçin Trafik Sigortası Zorunlu mu?
Evet, motosiklet de motorlu bir araç olduğu için motosikletin işleteni, aracı trafiğe çıkarmadan önce zorunlu trafik sigortası yaptırmak zorundadır. Bu poliçe motosikletin başkalarına verdiği zararı karşılar, sürücünün kendi yaralanmasını ise karşılamaz; sürücünün kendisi için ferdi kaza sigortası ayrıca değerlendirilebilir.
Kiracı DASK Yaptırmak Zorunda mı?
Hayır, zorunlu deprem sigortasını yaptırma yükümlülüğü kiracıya değil, konutun malikine ya da intifa hakkı sahibine aittir. İntifa hakkı, başkasına ait bir taşınmazdan yararlanma hakkıdır ve bu hakkın sahibi de kanunda yükümlüler arasında sayılır. Malik ile kiracı poliçe bedelini kimin ödeyeceğini kira sözleşmesinde ayrıca kararlaştırabilir, ancak kanuni yükümlülük malikte kalır.
Sigorta Şirketi Zorunlu Sigortayı Yapmaktan Kaçınabilir mi?
Hayır, sigorta şirketleri faaliyet gösterdikleri branş kapsamındaki zorunlu sigortaları yapmaktan kaçınamaz. Bu kural 5684 sayılı Kanunun 13. maddesinin birinci fıkrasında yer alır. Kural, kanunun 20. maddesinin ikinci fıkrasının (b) bendi ile üçüncü fıkrasındaki hükümler saklı kalmak kaydıyla uygulanır.
Bu kuralın pratik sonucu, zorunlu sigorta yükümlülüğünüzü yerine getirmek için poliçe bulamama durumunun önlenmesidir. Trafik sigortası branşında faaliyet gösteren bir şirket, zorunlu trafik poliçesi talebini bu branşta çalıştığı sürece geri çeviremez; teklif ve prim ise aracınıza ve poliçe geçmişinize göre hesaplanır.
Zorunlu Sigorta Yaptırılmazsa Ne Olur?
Zorunlu sigorta yaptırılmazsa sigortaya konu faaliyet yetkili kurumlarca durdurulur ve ilgili kanunda öngörülen yaptırımlar uygulanır. 5684 sayılı Kanunun 13. maddesi, izin ya da ruhsat veren kurumların geçerli teminat alınana kadar faaliyeti durdurmasını öngörür; en sık karşılaşılan sonuçlar şunlardır:
- Trafik sigortası: Zorunlu trafik sigortası olmayan araç 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu uyarınca trafikten men edilir, yani sigorta yaptırılana kadar trafiğe çıkarılamaz. Sigortasız bir aracın yol açtığı kazada zarar görenlerin bedeni zararlarını 5684 sayılı Kanunun 14. maddesine göre Güvence Hesabı geçerli teminat tutarlarına kadar karşılar, araçlara ve eşyalara gelen maddi zararlar için ise araç işletenine başvurulur.
- Zorunlu deprem sigortası: Tapu müdürlükleri, geçerli poliçesi bulunmayan konutlarda mülkiyet devri gibi işlemleri yapmaz; su ve elektrik aboneliği başvurularında da poliçe sorgulanır.
- Mesleki ve ticari zorunlu sigortalar: Özel güvenlik, yolcu taşımacılığı, LPG dağıtımı ya da madencilik gibi faaliyetlerde geçerli poliçe yoksa izin ve ruhsat veren kurum faaliyeti durdurur.
Zorunlu Sigorta ile İsteğe Bağlı Sigorta Arasındaki Fark Nedir?
Zorunlu sigortayı kanun ya da Cumhurbaşkanı kararı zorunlu kılar, isteğe bağlı sigortayı ise siz kendi ihtiyacınıza göre seçersiniz. İki grup arasındaki fark yalnızca zorunluluktan değil, kapsamın nasıl belirlendiğinden de kaynaklanır.
| Ölçüt | Zorunlu sigorta | İsteğe bağlı sigorta |
|---|---|---|
| Yaptırma yükümlülüğü | Kanunla belirlenen kişi ve kuruluşlar için zorunludur | Sigortalının tercihine bağlıdır |
| Sigorta şirketinin tutumu | Şirket, faaliyet gösterdiği branşta poliçeyi yapmaktan kaçınamaz | Şirket riski değerlendirir ve teklif vermeyebilir |
| Kapsam | Genel şartlar ve yasal teminat limitleriyle belirlenir, asgari korumayı hedefler | Özel şartlar ve ek teminatlarla ihtiyaca göre genişletilebilir |
| Yaptırılmazsa | Faaliyet durdurulur, idari yaptırım uygulanabilir | Yasal yaptırım yoktur, zarar sizin üzerinizde kalır |
| Örnekler | Trafik sigortası, zorunlu deprem sigortası, özel güvenlik mali sorumluluk sigortası | Kasko, konut sigortası, ferdi kaza sigortası, sağlık sigortası |
Kasko Zorunlu mu?
Hayır, kasko isteğe bağlı bir sigortadır ve aracınız için kasko yaptırıp yaptırmamak sizin kararınızdır. Taşıt kredisiyle alınan araçlarda kredi veren kuruluş sözleşme gereği kasko isteyebilir; bu bir yasal zorunluluk değil, kredi sözleşmesinin şartıdır.
Trafik Sigortası ve DASK Hangi Durumlarda Yetmez?
Trafik sigortası kendi aracınızın hasarını, DASK ise evinizin içindeki eşyayı karşılamadığı için bu iki zorunlu sigorta tek başına yetmez. Trafik sigortası yalnızca aracınızın başkalarına verdiği zararı üstlenir; zorunlu deprem sigortası ise yalnızca binanın depremde ve deprem sonucu çıkan yangın, patlama, tsunami ya da yer kaymasında gördüğü hasarı teminat altına alır.
Zorunlu Deprem Sigortası Genel Şartları ev eşyası gibi taşınır malları, kira kaybını ve bedeni zararları teminat dışında bırakır. Depremden bağımsız yangın, hırsızlık ve su basması gibi riskler de DASK'ın konusu değildir; bu boşluklar isteğe bağlı poliçelerle kapatılır.
Örnek hesap
Kusurlu olduğunuz bir kazada karşı araçta 300.000 TL, kendi aracınızda 180.000 TL hasar oluştuğunu varsayalım. 2026 yılında trafik sigortasının araç başına maddi zarar teminatı 400.000 TL olduğu için trafik sigortanız karşı aracın 300.000 TL'lik hasarını öder; kendi aracınızdaki 180.000 TL'lik hasar ise kaskonuz yoksa size kalır. Aynı mantıkla depremde hasar gören bir dairede DASK binadaki hasarı sigorta bedeli dâhilinde öder, zarar gören mobilya ve beyaz eşya ise konut sigortası yoksa karşılanmaz. Tutarlar yalnızca işleyişi göstermek içindir.
Konut Sigortası Zorunlu mu?
Hayır, konut sigortası isteğe bağlıdır; konutlar için zorunlu olan yalnızca binayı deprem riskine karşı koruyan zorunlu deprem sigortasıdır. Konut sigortası yangın, hırsızlık, su basması ve eşya hasarı gibi riskleri kapsayabilir ve poliçeye eklenen deprem teminatıyla DASK limitini aşan bina hasarı ile eşya da güvenceye alınabilir.
Zorunlu Sigortalarınızı Tek Noktadan Takip Edin
Zorunlu sigortalar kanunun sizden beklediği asgari korumayı sağlar ve süresi dolan poliçenin yenilenmesi sizin sorumluluğunuzdadır. Deneyimli ekibimiz, bireysel ve ticari poliçelerinizin yenileme tarihlerini takip etmenize ve zorunlu sigortalarınızın kapsamını ihtiyacınıza göre değerlendirmenize yardımcı olur.
Bir işyeri işletiyorsanız, zorunlu sigortaların dışında kalan yangın, hırsızlık ve üçüncü kişi sorumluluğu risklerini tek poliçede toplayan İşyeri ve KOBİ Paket Sigortasını da değerlendirmenizi öneririz. Zorunlu ve isteğe bağlı poliçelerinizi birlikte planlamak için İnci Sigorta üzerinden sigorta teklifi alın; uzmanlarımız teminat seçeneklerini karşılaştırmalı olarak sunar.
Kaynaklar
- 5684 sayılı Sigortacılık Kanunu, madde 13 ve 14 (mevzuat.gov.tr)
- 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu, madde 91 (mevzuat.gov.tr)
- Karayolları Motorlu Araçlar Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası Genel Şartları, madde A.3, Türkiye Sigorta Birliği (tsb.org.tr)
- Karayolları Motorlu Araçlar Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası 2026 yılı teminat tutarları, Sigortacılık ve Özel Emeklilik Düzenleme ve Denetleme Kurumu (seddk.gov.tr)
- 6305 sayılı Afet Sigortaları Kanunu, madde 10 ve 11 (mevzuat.gov.tr)
- Zorunlu Deprem Sigortası Genel Şartları, madde A.1 ve A.3, Doğal Afet Sigortaları Kurumu (dask.gov.tr)
- 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu, madde 4 (mevzuat.gov.tr)
- 4925 sayılı Karayolu Taşıma Kanunu (mevzuat.gov.tr)
- 2010/190 sayılı Tehlikeli Maddeler İçin Yaptırılacak Sorumluluk Sigortaları Hakkında Bakanlar Kurulu Kararı, 11 Mart 2010 tarihli Resmî Gazete (resmigazete.gov.tr)
- Tüpgaz Zorunlu Sorumluluk Sigortası Genel Şartları, madde 1, Türkiye Sigorta Birliği (tsb.org.tr)
- 5188 sayılı Özel Güvenlik Hizmetlerine Dair Kanun, madde 21 (mevzuat.gov.tr)
- 1219 sayılı Tababet ve Şuabatı San'atlarının Tarzı İcrasına Dair Kanun, ek madde 12 (mevzuat.gov.tr)
- 2015/7249 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı (Maden Çalışanları Zorunlu Ferdi Kaza Sigortası), 6 Şubat 2015 tarihli Resmî Gazete (resmigazete.gov.tr)
- 5312 sayılı Deniz Çevresinin Petrol ve Diğer Zararlı Maddelerle Kirlenmesinde Acil Durumlarda Müdahale ve Zararların Tazmini Esaslarına Dair Kanun (mevzuat.gov.tr)
- Deniz Araçları Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası Genel Şartları, madde A.1 ve A.2, Türkiye Sigorta Birliği (tsb.org.tr)
- 5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu, madde 13 (mevzuat.gov.tr)
